Kun je neurodivergent zijn zonder label, zonder dat je jezelf duidelijk herkent in autisme, ADHD, hoogbegaafdheid of een andere specifieke categorie? Ik denk van wel.
Neurodivergentie is natuurlijk zelf ook een soort hokje, maar het is wel een heel ruim hokje. Het zegt vooral dat jouw brein blijkbaar op een andere manier werkt dan gemiddeld. Je denkt op je eigen manier, loopt soms tegen dingen aan die anderen vanzelfsprekend vinden en wordt misschien niet altijd goed begrepen. Wat er dan precies anders is, hoeft nog niet vast te staan.
Persoonlijk vind ik dat juist prettig. Mensen hebben dan nog niet direct een specifieke bril op waarmee ze naar mij kijken. Ze denken niet meteen te weten wat ik wel kan, wat ik lastig zal vinden of hoe ik mij waarschijnlijk zal gedragen. Er blijft ruimte over om mij werkelijk te leren kennen.
Neurodivergent zonder label
Misschien herken je bepaalde dingen van ADD. Je kunt bijvoorbeeld sterk opgaan in iets wat je interessant vindt, terwijl eenvoudige of praktische taken opvallend veel moeite kosten. Misschien herken je iets van hoogbegaafdheid, zoals abstract denken, behoefte aan diepgang of snel verbanden zien. Tegelijkertijd herken je jezelf helemaal niet in het beeld van iemand die overal goed in is of voortdurend intellectueel wil presteren.
Misschien ben je gevoelig, creatief, analytisch, chaotisch, sociaal sterk en praktisch onhandig. Misschien scoor je op een IQ-test helemaal niet uitzonderlijk hoog, maar merk je toch duidelijk dat je anders denkt en informatie anders verwerkt. Het kan ook zijn dat je in allerlei labels kleine stukjes van jezelf tegenkomt, zonder dat één label echt als thuis voelt.
Dan hoeft dat niet te betekenen dat je nog niet goed genoeg hebt gezocht naar het juiste hokje. Misschien past jouw profiel gewoon niet netjes binnen één bestaande categorie.
Je hoeft jezelf niet eerst te bewijzen
Binnen gesprekken over neurodiversiteit gaat het vaak over diagnoses en herkenbare groepen. Dat is begrijpelijk. Labels kunnen enorm helpen. Ze kunnen toegang geven tot ondersteuning, taal bieden voor ervaringen en ervoor zorgen dat mensen eindelijk anderen ontmoeten die op hen lijken.
Toch ontstaat daardoor soms het idee dat je eerst moet kunnen aantonen welke vorm van neurodivergentie je hebt voordat je serieus genomen mag worden. Alsof je zonder diagnose, hoge testscore of duidelijk profiel eigenlijk gewoon neurotypisch bent.
Voor mij klopt dat niet. Mensen verschillen niet pas van elkaar wanneer een professional daar een naam aan geeft. Ook zonder officiële classificatie kun je een opvallend, ongelijkmatig of moeilijk te begrijpen profiel hebben. Je kunt ondersteuning nodig hebben bij dingen die anderen gemakkelijk vinden, terwijl je op andere gebieden juist uitzonderlijk sterk bent. Ook als je neurodivergent bent zonder label, mag je serieus nemen dat jouw profiel anders werkt dan gemiddeld.
Een profiel mag ingewikkeld zijn
Misschien is dat precies wat mij zo aanspreekt aan het idee van een spiky profile. Het gaat niet eerst over de vraag welk label bij je hoort. Het gaat over hoe jouw profiel er werkelijk uitziet.
Waar liggen jouw sterke punten? Waar kosten dingen je veel meer energie dan mensen verwachten? Welke omstandigheden helpen jou om goed te functioneren? Waar word je steeds opnieuw verkeerd ingeschat?
Dat zijn vaak interessantere vragen dan: welk hokje ben jij?
Je hoeft niet eerst volledig in autisme, ADHD, hoogbegaafdheid of een andere categorie te passen om te mogen zeggen dat jouw brein anders werkt. Je hoeft ook geen perfecte verklaring te hebben. Misschien ontdek je later alsnog een label dat veel voor je verklaart. Misschien blijft jouw profiel een unieke combinatie.
Ook dan verdien je herkenning, taal en een plek in het gesprek over neurodiversiteit.